T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Gümüşhane İl Sağlık Müdürlüğü

T.C. Sağlık Bakanlığı
Gümüşhane İl Sağlık Müdürlüğü

Facebook Twitter Google Plus Linkedin

9 MAYIS DÜNYA ÇÖLYAK GÜNÜ ÇÖLYAK HASTALIĞI (GLUTEN ENTEROPATISI)

Güncelleme Tarihi: 08/05/2019

Gluten; buğday, arpa, çavdar,yulaf gibi tahıllarda bulunan, glutenin ve gliadinden oluşan bir  bitki proteindir.Ülkemiz gibi buğdayı sofralarda çok sık kullanılan toplumlarda hemen hemen her yemekte glutenle karşılaşmak mümkündür. Çölyak hastalığında gluten vücuda alındığında ince bağırsakta bulunan besin emilimde görevli emici tüylerin yapısında bozulma ve kopma meydana gelir. Besin alerjileri gibi kısa süreli ya da dönemsel değil ömür boyu sürecek bir emilim bozukluğudur.

            Çölyakın birçok oluşum nedeni vardır. Bunlardan biri genetik nedenlerdir.Birinci dereceden yakınlarında çölyak görülmesi oluşum riskini arttırmaktadır.Aileden birinde görüldüğü takdirde diğer bireylerin de taramadan geçirilmesi önemlidir.Bir diğer neden ise çevresel faktörlerdir.Bebeklik döneminde ek gıdaya geçişte glutenle erken karşılaşma, yanlış beslenme alışkanlıkları,katkı maddeleri,virüsler,enfeksiyonlar,sigara,alkol,beslenme düzensizlikleri çevresel nedenlere örnek verilebilir.

Ülkemizde Çölyak hastalığı görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişmekte olup Türkiye’de 250 bin ile 750 bin arasında çölyak hastası tahmin edilmekte iken ancak yüzde 10’nuna tanı konulduğu dikkate alındığında 25 bin ile 75 bin arasında tanı almış hasta beklenmektedir.

Çölyak hastalığı çocuklarda özellikle karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabilir. İleri yaşlarda hastalığın belirtileri daha geniş bir yelpazeye yayılır. Yetişkinlerde görülen belirtiler ise karın bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması, ishal, kusma, bezginlik,  nedeni bilinmeyen karaciğer hastalıkları, büyüme geriliği, ağız içinde oluşan aftlar, iştahsızlık, gaz şikayetleri, eklem ve kemik ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler olarak belirtilmiştir.

Çölyak hastalığının bilinen tek tedavisi glutensiz bir diyettir. Glutensiz beslenme; arpa,buğday,çavdar,yulaf ve bunlardan yapılmış yiyeceklerin tüketilmemesi demektir. Gluten sadece gıda maddelerinde bulunmamaktadır.Bu nedenle gıda olmayan ve ağız yoluyla temas edebilecek gıda dışındaki diğer maddeler konusunda da bilinçli olunması gerekmektedir.Bunlara örnek olarak dudak boyaları,diş macunları,kenarı kıvrımlı karton bardaklar,mektup zarfları verilebilir.

Çölyak hastalığının beslenme tedavisinde serbest yiyecekler; süt ve süt ürünleri, et ve et ürünleri,yumurta,pirinç,mısır ve patates ile bunların unlarından yapılmış yiyecekler, kurubaklagiller, sebze ve meyveler,yağlar,buğday ve çavdar unu katılmamış her türlü tatlı,reçel,bal,pekmez,lokum, sütlü tatlılar.Yasaklanan yiyecekler  ise; boza,mısır gevrekli süt ürünleri,buğday,arpa,çavdar ve  yulaf ile bunların unlarından yapılmış her türlü yiyecek, bulgur, makarna, şehriye, erişte, kuskus, bisküvi, simit, dondurma külahı, ekmek, tarhana, yarma, irmik, kraker, börek, pasta, çörek, kek, pasta, gofret, kurabiye, çikolata, puding hazır salça, ketçap, unla yapılmış soslar ve hazır satılan çeşni verici yiyeceklerdir.Çölyak hastalığı olan bireylerin dikkat etmesi gereken konulardan biri de etiket okuma alışkanlığının kazanılmasıdır. Hazır olarak alınan paketli ürünlerin üzerinde mutlaka “glutensiz” ibaresi yer almalıdır.

Diyete dikkat edilmediğinde pek çok olumsuz sonuçla karşılaşılabileceği unutulmamalıdır. Glutensiz diyete uyum genel sağlık için oldukça önemlidir.

Sağlıklı günler dilerim.

                                                                                                           Zeynep Burcu KURT

                                                                                                                   Diyetisyen